محیط زیست
1400/08/26 08:33

خزر درخطر

خزر درخطر
این روزها که اجلاس جهانی آب و هوایی گلاسکو در صدر اخبار رسانه‌های جهان است، خزر به‌عنوان بزرگ‌ترین دریاچه جهان با تهدید جدی رو به رو است و کوچک و کوچکتر شدن این پهنه آبی منحصربه‌فرد و محصور در میان پنج کشور، نگرانی‌هایی برای کشورهای ساحلی ایجاد کرده است.

تصاویر ماهواره و مستندات مربوط به سواحل دریای خزر بخصوص در سواحل شمال شرقی آن نشان می‌دهد که سطح آب خزر در سال‌های اخیر به‌شدت کاهش‌یافته است.

تحقیقات جدید محققان حاکی است که میزان آب و سطح دریای خزر به علت گرمایش زمین و افزایش تبخیر آب با شتاب بیشتری کاهش خواهد یافت و این مساله به معنی بحران آب برای حداقل پنج کشور همسایه خزر است.

رود ولگا منبع اصلی تامین آبی خزر است و این دریاچه هیچ اتصالی به اقیانوس ندارد ازاین‌رو سطح آب آن تا حد زیادی وابسته به میزان بارندگی، تبخیر و ورودی آب است.

آرال دوم در راه است؟  قسمت «آتیراوا» در شمال شرقی خزر اکنون به یک «تلماسه» تبدیل‌شده است. در گزارش‌های رسانه‌ای روسیه و کشورهای حوزه خزر این سوال مطرح‌شده است که آیا آرال دوم در راه است؟ 

واقعیت این است که از سال ۲۰۰۶ تا ۲۰۲۰ بارش‌های کمی در دریای خزر باریده است و فرآیندهای تبخیر شدیدتر بوده است. این نیز به این دلیل است که جریان آب از رودخانه ولگا کاهش‌یافته است. دلیل اصلی این سطح پایین آب گرم شدن آب‌وهوا است که تمام نیمکره شمالی را فراگرفته است.

کم‌عمقی در دریای خزر نه‌تنها در قزاقستان بلکه در دیگر کشورهای ساحلی خزر نیز ثبت‌شده است. به گفته کارشناسان محیط‌زیست طی ۱۵ سال گذشته سطح آب تقریباً یک و نیم متر کاهش‌یافته است و بدترین چیز این است که این میزان کاهش بسیار دور از حد انتظار بوده است. کاهش مداوم سطح آب در خزر دو دهه است که ادامه دارد. تنها در سه سال گذشته، این دریاچه تقریبا نیم متر کم‌عمق شده است.

وضعیت تا کجا پیش خواهد رفت؟

تحقیقات جدید حاکی است دریای خزر که پیش‌ازاین نیز سالیانه چند سانتی‌متر پایین‌تر می‌رفت حتی با سرعت بیشتری رو به افول دارد و تا اواخر این قرن ممکن است ۹ متر یا حتی ۱۸ متر  پایین‌تر از سطح فعلی باشد.

 رسانه‌های روس به نقل دانشمندان محیط‌زیست این کشور می‌نویسند، که تا پایان قرن جاری، سطح دریای خزر ممکن است ۹ تا ۱۸ متر کاهش یابد و این یک فاجعه خواهد بود. حوزه آبی شمالی دریاچه بیشترین آسیب را خواهد دید. در آنجا عمق از پنج‌متر تجاوز نمی‌کند. این قسمت از دریاچه به‌طور کامل وجود نخواهد داشت. به‌طورکلی، مساحت مخزن یک‌سوم کاهش می‌یابد. بااین‌حال، اکثر کارشناسان با چنین نتایجی مخالف هستند.

میخائیل بولگوف، محقق ارشد مؤسسه مشکلات آب آکادمی علوم روسیه می‌گوید: «هیچ‌کس نمی‌تواند چیزی را برای ۲۰ تا ۳۰ سال پیش‌بینی کند، ما به‌سختی آب‌وهوا را برای سه روز پیش‌بینی می‌کنیم.

تغییرات در سطح دریای خزر به میزان ۲-۳ متر بسته به قابلیت اطمینان امکان‌پذیر است. هیچ‌کس نمی‌داند به‌طورکلی در ۱۰ سال آینده چه اتفاقی خواهد افتاد.   او افزود: به دلیل گرم شدن هوا، میزان بارش افزایش می‌یابد و رواناب ولگا افزایش می‌یابد و به دلایلی آن‌ها این موضوع را فراموش می‌کنند.

دانشمندان می‌گویند: شما می‌توانید هر نظریه‌ای که دوست دارید بسازید، اما اکنون نمی‌توان پیش‌بینی سطح دریای خزر را انجام داد............

 عواقب و تبعات کوچک شدن خزر: ۵.۵ میلیون سال از پیدایش دریای خزر می‌گذرد. آب این دریاچه هرچند شور است اما یکی از ذخایر آبی بزرگ درون‌خشکی برای منابع غذایی، صنایع، کشاورزی وزندگی انسانی بوده است.این دریاچه همچنین میزبان گونه‌های زیاد آبزیان و تامین کننده غذای پرندگان مهاجر است بنابراین با کوچک شدن خزر حوزه مهم غذایی و اقتصادی کشورهای مرتبط با خزر با خطر جدی مواجه می‌شود.

به گفته کارشناسان کوچک شدن خزر می‌تواند تبعات خطرناکی برای مردم و محیط‌زیست کشورهای همسایه آن و حتی منطقه و خاورمیانه داشته باشد.

برای جلوگیری از کم‌عمق شدن دریای خزر چه اقداماتی انجام شد؟ 

در سال ۲۰۱۶، توافق‌نامه‌ای بین قزاقستان و روسیه امضا شد و کمیسیونی برای حفظ اکوسیستم حوضه رودخانه فرامرزی ژاییک (اورال) (رودخانه‌ای که از خاک روسیه می‌گذرد و در قزاقستان به دریای خزر می ریزد - ایجاد شد.

 همچنین در سال ۲۰۲۰ سندی مبنی بر انجام تحقیقات در حوضه رودخانه‌های بزرگ (ژایک، ارتیس و غیره) امضا شد.

در حال حاضر، کارشناسان قزاق و روسی شروع به جمع‌آوری داده‌ها و تجزیه‌وتحلیل ویژگی‌های هیدرولوژیکی بدنه‌های آبی در حوضه رودخانه ژاییک کرده‌اند.

سردبیر داود غیاثوند:کارشناس ارشد اقتصادی

نظرات

نظر شما
نام :
پست الکترونیکی :
متن :
تصویر :

برچسب ها :